आलो रगत घलघली पिएर मनाइने देवाली

 रामेछाप । जेठ ३ गते, देश विदेशमा शान्तिको कामना गर्दै बुद्ध जयन्ती मनाइँदै थियो । तर नेपालकै एउटा  समुदाय भने त्यही दिन बली दिएर आफ्नो देवाली –दिपावली) गर्न व्यस्त थियो ।



नेपालका खप्तडी बस्नेतहरु त्यही दिन बली दिने मात्र होइन बली दिएको बोकाको काँचो रगत घलघली पिइरहेका थिए । आफुलाई नेपालको आदिवासी र प्रकृतिपूजक मान्ने रामेछापको ठोसे, रस्नालु, बाम्ती,  प्रीति, चुचुरे, गुम्देललगायतका गाविसमा बसोबासरत खप्तडी बस्नेत मात्र होइन, केसी, नेवार, कार्कीलगायत पनि आफ्नो कुलपुजामा बली दिइरहेका
थिए । बस्नेत अर्थात बस्ती बसाउने जाति, राजा भोटुसिंह (बस्न्यात) बस्नेतका सन्तान बताउने खप्तडी बस्नेतहरुको कुलपुजा अर्थात देवाली हरेक तीन तीन वर्षमा हुने गरेको छ। बस्नेतहरुले गर्ने देवाली प्रकृति पुजा र आफ्नो पुर्खा सम्झने परम्परा हो । बस्नेतहरु यहाँका आदिवासी भएकाले अन्य आदिवासीझैं हरेक ६ महिनामा बाली लगाउने र भित्राउने बेला प्रकृतिको पुजा गर्ने गर्दछन्, जसलाई गोठधुप भन्ने गरिन्छ । हरेक ६ महिनामा गोठधुप गरे पनि हरेक तीन वर्षमा देवाली गर्ने परम्परा परापूर्वकालदेखि चलिआएको उनीहरुको भनाइ छ ।
खप्तडी बस्नेतहरुका अनुसार कुलपुजा विशुद्ध पुर्खाको स्मरण हो, जसलाई कुलका नामले पुकार गरिन्छ । कुलले बली खाँदैनन् । तर, कुलका वरपर देवी देवताको बास हुने विश्वासका साथ बली दिने र उनका धामीहरुले भोग खाने गर्दछन् । प्रकृति नै हाम्रो भगवान हुन्, यी निराकार हुन्छन् भन्नेमा विश्वास राख्ने खप्तडी बस्नेतहरु नेपालका पश्चित क्षेत्रबाट पूर्वतिर आएको विश्वास गर्दछन् ।  कुलपुजामा बली दिने र भोग खाने विषयमा विगत लामो समयदेखि बहस र छलफल भए पनि बली नलिदा भाइमा हानी भएपछि बली दिने कार्यलाई निरन्तरता दिएको उनीहरुको भनाई छ। सबैले मानेको बुद्धजयन्ती र जीव हत्या रोक्ने विषयमा पनि व्यापक छलफल भए पनि परापूर्वकालदेखि बली दिने र भोग खाने गरिएकाले यसलाई रोक्न नसकिएको उनीहरु बताउँछन्. । बली नदिने र भोग नखाने विषयमा छलफल गर्दा बली र भोगका  विरुद्ध लाग्नेहरुको हानी भयो, त्यसपछि बली र भोगलाई निरन्तरता दिएको पेसाले शिक्षक सुर्य बस्नेत बताउछन् । जे भए पनि धर्म, संस्कृति आफ्नै हुन्छन् । नेपाल धर्म र साँस्कृतिक विविधताको थलो यसैले पनि भएको हो ।
परापूर्वकालदेखि चलेको संस्कृति नै हाम्रो सम्पत्ति हो । यसमा केही सुधारहरु हुन सक्लान् । तर पुरै छोड्ने हो भने हामी पुछारविनाको पशु हुने छौ भन्ने मान्यता त्यस भेगका बस्नेतहरुको छ। यो वर्ष रामेछापको ठोसे–७ मा गरिएको देवालीमा करिब १५० बोका बली दिइएको थियो भने वरपर ३  हजार हाराहारी बोका र भेडा बली दिइएको थियो । सो क्षेत्रमा बसोबास गर्ने किराँत राईहरुले चण्डी पर्वका अवसरमा बली दिदै आएका छन् भने अन्य जातिले देवालीका रुपमा हरेक तीन वर्षमा बली दिने र भोग खाने गरेका छन् ।